Wat is een whiplash ?

 Een whiplash is een aandoening waarbij krachten inwerken op de nek. Het treedt op bij (auto)ongelukken, met name bij een aanrijding van achteren of van de zijkant, maar het kan ook het gevolg zijn van bijvoorbeeld het verkeerd neerkomen bij het duiken. Het mechanisme kan resulteren in letsel van bot of weke delen (‘whiplash injury’), hetgeen een verscheidenheid aan (klinische) symptomen kan veroorzaken. (KNGF Richtlijn ‘Whiplash’)

Oorzaken

De belangrijkste oorzaak van het whiplashtrauma is de kop-staartbotsing, waarbij het hoofd, dat meestal toch wel 5 kilo weegt, met grote snelheid heen en weer zwiept. Het whiplashtrauma geldt als een typische aandoening van de eenentwintigste eeuw, omdat het stijgende aantal patiënten voornamelijk een gevolg is van het snelgroeiende gemotoriseerde verkeer. Als je de kop-staartbotsing nader bekijkt gebeurt er het volgende: Er staat een auto te wachten voor het stoplicht. En de bestuurder van de achter op komende auto let even niet op en knalt met grote snelheid achter op de wachtende auto. De spieren krijgen niet de kans om zich voor te bereiden op de klap en daardoor slingert het hoofd naar achteren en trekt aan de wervels. Daarna komt er een versnelling naar voren, waarna opnieuw de nekwervels verschuiven, inclusief de daaromheen liggende banden. Mogelijke andere oorzaken zijn bijvoorbeeld:
Een val van de keukentrap
Een contactsport waarbij het er nogal ruig aan toe gaat
Een sport waarbij de kans op botsingen groot is, zoals bij American Football
Duiken in ondiep water

Omdat het whiplashtrauma vaak in verband wordt gebracht met een kop-staartbotsing, wordt de diagnose vaak veel minder snel of niet gesteld bij patiënten met een ander ongeluk. Wat er op dat moment precies wordt beschadigd is nog steeds niet goed aangetoond. Wel zijn er verschillende theorieën over. De meest aannemelijke hiervan is dat er (net als bij een sportblessure) gewrichtsbanden overrekt worden en/ of spiervezels worden beschadigd. De meeste afwijkingen zijn moeilijk zichtbaar te maken met de huidige medische technieken als röntgenfotografie, CT-scan, EEG en MRI, waardoor sommige geneigd zijn de klachten als psychisch te zien. Toch twijfelen de medische experts er niet aan dat het sterk psychisch getinte whiplashsyndroom een lichamelijke oorzaak heeft.

Algemene gegevens

Gegevens met betrekking tot het voorkomen van whiplash zijn meestal afgeleid van het aantal ingediende schadeclaims. Voor Nederland wordt het aantal nieuwe patiënten met een whiplash geschat op 94 tot 188 per 100.000 inwoners per jaar. Uit een onderzoek van het TNO blijkt, waarbij 2355 formulieren ingevoerd werden in een computerbestand, dat van de 1978 auto-ongevallen in dit bestand, de verdeling als volgt was:
achteraanrijding 51%
vooraanrijding 19%
zijaanrijding 14%
kettingbotsing 15%
onbekend/anders 1%

De klachten die optreden zijn over het algemeen:
pijn
evenwichtsstoornissen
concentratiestoornissen
afgenomen mobiliteit van de nek.
Meestal is er direct na het ongeluk wel last van duizeligheid en lichte hoofdpijn, maar de klachten zijn nog niet zo ernstig dat er niet meer normaal gefunctioneerd kan worden.

Van belang is te weten dat tussen de ernst van de verwonding en de erbij behorende klachten geen evenredigheid hoeft te bestaan: een (schijnbaar) gering trauma kan soms een zeer heftig en langdurig klachtenpatroon tot gevolg hebben.

Vaak stort de patiënt met een whiplashtrauma pas na enkele dagen of weken in. De pijn in hoofd, nek en schouders en de vermoeidheid is dan zo toegenomen dat normaal functioneren niet meer mogelijk is. Er is nog geen verklaring voor dit fenomeen, daarom is een diagnose stellen ook zo moeilijk. Er is een hele lijst met klachten waarmee een whiplashpatiënt te maken kan krijgen, maar dit is toch per patiënt weer verschillend. Ieder heeft zijn eigen scala aan klachten.

Grofweg gezegd zijn de klachten ontstaan door een whiplashtrauma die in te delen zijn in de volgende categorieën:
Hersenfunctiestoornissen 2 verschillende stoornissen;

Neurologische stoornissen; hieronder vallen de pijnklachten zoals hoofd- en nekpijn, maar ook spierzwakte in schouders en nek en vreemde gevoelssensaties, zoals tintelingen in de handen.
Cognitieve functiestoornissen; deze hebben vooral betrekking op het verwerken van informatie. Hieronder vallen symptomen als concentratieverlies en vermindering van geheugencapaciteit. Gebrek aan nachtrust (door pijn en nachtmerries) kan ook leiden tot concentratie -en geheugenverlies.

Functiestoornissen van het bewegingsapparaat
Veel patiënten hebben last van een stijve nek en kunnen de normale bewegingen van het hoofd nog maar ten dele uitvoeren. Soms heeft de patiënt instabiele rug- en nekwervels, waardoor het bewegen van die delen pijn doet en stroef gaat.

Sensorische functiestoornissen
Whiplashpatiënten hebben vaak last van overgevoeligheid voor licht en geluid of verandering van smaaksensaties. De vestibulaire (vestibulair = de toegangsruimte tot het inwendige oor) stoornissen behoren ook tot deze groep omdat het evenwichtsorgaan een zintuig is. Deze vestibulaire stoornissen kunnen leiden tot duizeligheid, oorsuizen, een onzekere balans bij het lopen en wankelen als men langere tijd stil moet staan.
Duizeligheid komt bij 1-2 van de 10 patiënten voor. Het wordt veroorzaakt door zeer uiteenlopende factoren, zoals verminderde beweging van de nek, verhoogde spanning (hypertonie) van de nekspieren aan de voorzijde en/ of verminderde coördinatie van de ogen. In 99% van de gevallen is er echter niets ernstigs aan de hand.